Rak endometrium - objawy, diagnostyka i leczenie

Krwawienie po menopauzie, plamienia między miesiączkami albo nagła zmiana cyklu nie zawsze oznaczają nowotwór, ale zawsze wymagają wyjaśnienia. Rak endometrium rozwija się w błonie śluzowej wyściełającej jamę macicy, dlatego jego pierwsze objawy często pojawiają się stosunkowo wcześnie. Poniżej wyjaśniam, jak działa endometrium, co zwiększa ryzyko choroby, kiedy zgłosić się do lekarza oraz na czym polega diagnostyka i leczenie.

Gdzie rozwija się choroba i jak działa endometrium

Macica składa się przede wszystkim z trzonu oraz szyjki. Wnętrze trzonu wyścieła endometrium, natomiast głębiej znajduje się myometrium, czyli gruba warstwa mięśniowa odpowiedzialna za skurcze podczas miesiączki i porodu. To rozróżnienie jest ważne, ponieważ nowotwór błony śluzowej macicy różni się od mięsaka, który wywodzi się z tkanek mięśniowych.

W prawidłowym cyklu estrogen pobudza wzrost endometrium, a progesteron przygotowuje je do przyjęcia zarodka. Gdy nie dochodzi do ciąży, spadek poziomu progesteronu prowadzi do złuszczenia błony śluzowej, czyli miesiączki. Długotrwała przewaga estrogenów bez odpowiedniego działania progesteronu może sprzyjać nadmiernemu rozrostowi komórek i powstawaniu zmian przednowotworowych.

Według danych Narodowego Portalu Onkologicznego w Polsce choroba należy do najczęściej rozpoznawanych nowotworów żeńskich narządów rozrodczych. Najczęściej dotyczy kobiet po menopauzie, ale młodszy wiek nie wyklucza zachorowania.

Najczęstsze typy histologiczne

Największą grupę stanowią raki endometrioidalne, często związane z zaburzeniami hormonalnymi i wcześniejszym rozrostem endometrium. Zwykle rozwijają się wolniej i mają korzystniejsze rokowanie. Rzadsze odmiany, takie jak rak surowiczy lub jasnokomórkowy, częściej mają agresywny przebieg i wymagają dokładniejszej oceny zaawansowania.

Współczesna diagnostyka uwzględnia także cechy molekularne guza. Nie są one ciekawostką laboratoryjną, lecz pomagają określić ryzyko nawrotu i dobór leczenia u konkretnej pacjentki.

Co zwiększa ryzyko zachorowania

Najsilniej z chorobą wiążą się czynniki prowadzące do przewlekłej stymulacji endometrium estrogenami. Jednym z najważniejszych jest otyłość, ponieważ tkanka tłuszczowa uczestniczy w przemianach hormonalnych. Ryzyko zwiększają także cukrzyca typu 2, nadciśnienie, zespół metaboliczny oraz zaburzenia owulacji, w tym część przypadków zespołu policystycznych jajników.

• późna menopauza lub wczesna pierwsza miesiączka,
• brak ciąż albo niepłodność związana z zaburzeniami owulacji,
• rozrost endometrium, zwłaszcza z atypią,
• stosowanie tamoksyfenu,
• estrogenoterapia bez właściwego zabezpieczenia progestagenem,
• zespół Lyncha i rodzinne występowanie nowotworów jelita grubego lub trzonu macicy.

Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie. Z kolei jego brak nie daje pełnej ochrony. Ja szczególnie przestrzegam przed myśleniem, że prawidłowa masa ciała albo brak obciążeń rodzinnych pozwalają ignorować nieprawidłowe krwawienie.

Nie ma powszechnego programu przesiewowego dla kobiet bez objawów. Cytologia szyjki macicy nie służy do wykrywania zmian w endometrium. Największe znaczenie ma szybka konsultacja, gdy pojawiają się niepokojące symptomy.

Objawy, których nie warto przeczekiwać

Najbardziej charakterystycznym sygnałem jest nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych. Po menopauzie nawet jednorazowe plamienie powinno zostać ocenione przez ginekologa, niezależnie od jego intensywności. Nie należy czekać, aż krwawienie samo ustąpi.

• krwawienia lub plamienia po menopauzie,
• bardzo obfite albo przedłużające się miesiączki,
• krwawienia między miesiączkami,
• krwawienie po stosunku,
• wodnista, różowa lub nieprzyjemnie pachnąca wydzielina,
• ból lub uczucie rozpierania w podbrzuszu,
• osłabienie i bladość związane z niedokrwistością.

U kobiet przed menopauzą podobne objawy mogą wynikać z mięśniaków, polipów, zaburzeń hormonalnych albo ciąży, ale bez badania nie da się bezpiecznie określić przyczyny. Objaw nie jest diagnozą, lecz powodem do sprawdzenia, skąd się bierze.

Do lekarza warto przygotować informacje o dacie ostatniej miesiączki, czasie trwania krwawień, przyjmowanych hormonach i lekach oraz chorobach występujących w rodzinie. Taki prosty zapis często przyspiesza decyzję o dalszych badaniach.

Jak wygląda rozpoznanie krok po kroku

Diagnostyka zwykle zaczyna się od rozmowy, badania ginekologicznego i USG przezpochwowego. Badanie obrazowe pozwala ocenić grubość endometrium, obecność polipów, mięśniaków lub innych zmian, ale samo nie potwierdza ani nie wyklucza nowotworu.

Badanie, które daje odpowiedź

Rozstrzygające jest pobranie fragmentu błony śluzowej do oceny mikroskopowej. Można wykonać biopsję endometrium, histeroskopię z pobraniem wycinka albo łyżeczkowanie jamy macicy, zależnie od objawów i obrazu USG. Histeroskopia pozwala lekarzowi obejrzeć wnętrze macicy i pobrać materiał dokładnie z podejrzanego miejsca.

Wynik histopatologiczny określa typ nowotworu, stopień złośliwości oraz niektóre cechy molekularne. Dopiero na tej podstawie można sensownie planować leczenie. Sam opis „pogrubiałe endometrium” nie jest równoznaczny z rozpoznaniem raka.

Przeczytaj również: Gdzie najszybciej do ortopedy na NFZ w Warszawie? Sprawdź terminy!

Ocena zaawansowania

Po potwierdzeniu choroby lekarz sprawdza, czy zmiana ogranicza się do macicy, czy nacieka szyjkę, węzły chłonne albo narządy odległe. W zależności od sytuacji stosuje się rezonans magnetyczny, tomografię komputerową lub inne badania obrazowe. Stopień zaawansowania opisuje się najczęściej według skali FIGO od I do IV.

Najczęstszy błąd polega na odkładaniu diagnostyki tylko dlatego, że krwawienie jest niewielkie. W tym nowotworze właśnie mały, nietypowy objaw może pojawić się na długo przed bólem czy osłabieniem.

Na czym polega leczenie i od czego zależy rokowanie

U większości pacjentek podstawą leczenia jest operacja. Najczęściej obejmuje usunięcie macicy wraz z jajowodami i jajnikami, a w wybranych przypadkach także ocenę węzłów chłonnych. Zakres zabiegu zależy między innymi od typu guza, jego złośliwości, wieku pacjentki i planów dotyczących płodności.

Po operacji zespół onkologiczny ocenia, czy potrzebne jest leczenie uzupełniające. Może nim być brachyterapia, czyli napromienianie od środka, radioterapia zewnętrzna, chemioterapia albo leczenie hormonalne. W bardziej zaawansowanej lub nawrotowej chorobie stosuje się u wybranych pacjentek także immunoterapię i leczenie ukierunkowane molekularnie.

Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania, typu histologicznego, stopnia złośliwości i profilu molekularnego. Wczesne wykrycie zwykle oznacza większą szansę na skuteczne leczenie, ale nie wolno oceniać sytuacji wyłącznie na podstawie jednego parametru z wyniku.

Jeśli ważna jest możliwość macierzyństwa, trzeba powiedzieć o tym lekarzowi przed rozpoczęciem terapii. U starannie wybranych młodych pacjentek z bardzo wczesną, niskiego ryzyka chorobą możliwe bywa leczenie zachowujące płodność, jednak wymaga ono ścisłych kontroli i nie jest rozwiązaniem dla każdej osoby.

Co zrobić po zauważeniu nieprawidłowego krwawienia

Najrozsądniejszy krok to umówienie wizyty u ginekologa, bez samodzielnego leczenia hormonami ani czekania na kolejną miesiączkę. Przy bardzo obfitym krwawieniu, omdleniu, silnym bólu lub wyraźnym osłabieniu potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Po rozpoznaniu warto prowadzić dokumentację wyników, zapisywać objawy i pytać o cel każdego proponowanego badania. Z mojego punktu widzenia największą różnicę robi nie poszukiwanie „idealnego” badania, lecz konsekwentne przejście od objawu do pobrania materiału i planu leczenia.

Nie każdy polip, rozrost endometrium czy krwawienie oznacza chorobę nowotworową. Każda z tych sytuacji zasługuje jednak na ocenę, bo szybkie wyjaśnienie przyczyny daje więcej możliwości i zwykle ogranicza niepotrzebny lęk.