Określenie „badanie endoskopowe” może oznaczać różne procedury. Jednymi z najpowszechniej stosowanych są gastroskopia i kolonoskopia, nie są to jednak badania zamienne. Gastroskopia służy do oglądania górnego odcinka przewodu pokarmowego, a kolonoskopia pozwala ocenić jelito grube. Lekarz wybiera jedno z nich lub oba na podstawie objawów, wyników wcześniejszych badań, wieku, obciążeń rodzinnych i celu diagnostyki.
Na czym polegają badania endoskopowe?
Endoskop to cienki, giętki aparat z kamerą i źródłem światła. Obraz błony śluzowej jest widoczny na monitorze w czasie rzeczywistym, dzięki czemu lekarz może ocenić jej wygląd, odnaleźć nieprawidłową zmianę i pobrać materiał do analizy. W określonych sytuacjach endoskopia pozwala również wykonać zabieg, na przykład usunąć polip lub zatamować krwawienie. Zakres badań endoskopowych w Katowicach dostępnych w pracowni GlivClinic obejmuje między innymi gastroskopię i kolonoskopię. Pierwsza procedura pokazuje przełyk, żołądek oraz dwunastnicę, natomiast druga wnętrze jelita grubego. Tego podziału nie zmienia podobna technologia używana podczas obu badań.
Endoskopia nie daje odpowiedzi na każde pytanie dotyczące układu pokarmowego. Niektóre nieprawidłowości lepiej uwidaczniają badania obrazowe, laboratoryjne albo czynnościowe. Zdarza się również, że do postawienia rozpoznania potrzebny jest wynik badania histopatologicznego, a nie sam obraz z kamery.
Co ocenia gastroskopia?
Gastroskopia, nazywana też badaniem górnego odcinka przewodu pokarmowego, obejmuje przełyk, żołądek i dwunastnicę. Lekarz wprowadza endoskop przez usta, a pacjent leży zwykle na lewym boku. Gardło może zostać miejscowo znieczulone, a zależnie od wskazań, potrzeb pacjenta i możliwości placówki badanie przeprowadza się także z użyciem sedacji lub znieczulenia.
Jedną z procedur wykonywanych w GlivClinic jest gastroskopia w Katowicach, podczas której lekarz może pobrać wycinki z błony śluzowej. Materiał trafia następnie do badania histopatologicznego lub, przy odpowiednich wskazaniach, może posłużyć do diagnostyki zakażenia *Helicobacter pylori*.
Gastroskopia pozwala rozpoznać między innymi zapalenie błony śluzowej, nadżerki, owrzodzenia, żylaki przełyku, polipy i inne zmiany wymagające dalszej oceny. Sam obraz nie zawsze wystarcza do określenia ich charakteru. Dlatego pobranie wycinków jest częścią diagnostyki, a nie potwierdzeniem choroby nowotworowej.
Kiedy lekarz może zalecić gastroskopię?
Wskazaniem mogą być utrzymujące się bóle nadbrzusza, trudności lub ból przy połykaniu, nawracające wymioty, podejrzenie krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego albo niewyjaśniona niedokrwistość z niedoboru żelaza. Badanie wykorzystuje się też do kontroli wcześniej stwierdzonych zmian oraz oceny efektów leczenia w wybranych chorobach.
Nie każdy epizod zgagi lub niestrawności wymaga natychmiastowej gastroskopii. Znaczenie mają czas trwania dolegliwości, ich nasilenie, wiek pacjenta, reakcja na leczenie i objawy alarmowe. Szybszej oceny lekarskiej wymagają między innymi postępujące trudności w połykaniu, wymioty z krwią, smoliste stolce, omdlenie, niezamierzona utrata masy ciała oraz objawy niedokrwistości. Gastroskopia nie pokazuje jelita grubego. Jeżeli źródło problemu może znajdować się w dolnym odcinku przewodu pokarmowego, lekarz rozważa inne badania, w tym kolonoskopię.
Co ocenia kolonoskopia?
Kolonoskopia umożliwia obejrzenie błony śluzowej jelita grubego. Giętki aparat wprowadza się przez odbyt i przesuwa pod kontrolą obrazu. W sprzyjających warunkach lekarz ocenia całe jelito grube, a czasami także końcowy fragment jelita cienkiego. Podczas kolonoskopii w Katowicach dostępnej w GlivClinic, można pobrać wycinki, a w odpowiednich przypadkach również usunąć polip. Możliwość wykonania zabiegu zależy od wyglądu, wielkości i położenia zmiany, przygotowania jelita oraz oceny bezpieczeństwa.
Kolonoskopia pomaga wykrywać polipy, zmiany zapalne, uchyłki, miejsca krwawienia i guzy. Pozwala także kontrolować jelito u pacjentów z wcześniej rozpoznaną chorobą lub po usunięciu polipów. Prawidłowy wynik nie oznacza jednak wykluczenia wszystkich możliwych przyczyn dolegliwości brzusznych.
Kiedy lekarz może zalecić kolonoskopię?
Badanie bywa elementem diagnostyki widocznej krwi w stolcu, niewyjaśnionej niedokrwistości, przewlekłej biegunki, utrzymującej się zmiany rytmu wypróżnień lub dolegliwości, które wymagają oceny jelita grubego. Kolonoskopię wykonuje się też w profilaktyce raka jelita grubego oraz w ramach nadzoru po wcześniejszych nieprawidłowościach.
O terminie i rodzaju badań przesiewowych decydują wiek oraz indywidualne ryzyko. Wcześniejsza diagnostyka może być uzasadniona między innymi obciążeniem rodzinnym, chorobami zapalnymi jelit lub niepokojącymi objawami. Nie należy odkładać konsultacji tylko dlatego, że pacjent nie osiągnął wieku kojarzonego z badaniami profilaktycznymi.
Krew zauważona podczas wypróżnienia nie przesądza o chorobie jelita grubego. Może mieć różne źródła, ale wymaga oceny, zwłaszcza gdy krwawienie się powtarza, towarzyszy mu osłabienie, zmiana wypróżnień lub ból. Lekarz na podstawie wywiadu decyduje, czy właściwym kolejnym krokiem będzie kolonoskopia, badanie proktologiczne czy inna metoda.
Czy pobranie wycinków oznacza podejrzenie nowotworu?
Wycinek to mały fragment tkanki przekazany do oceny pod mikroskopem. Podejrzenie nowotworu jest tylko jednym z powodów pobrania materiału. Badanie histopatologiczne może być potrzebne do rozpoznania zapalenia, oceny zmian przednowotworowych, potwierdzenia choroby przewlekłej albo wyjaśnienia nieprawidłowego wyglądu błony śluzowej. Polip jest natomiast uwypukloną zmianą wyrastającą z błony śluzowej.
Część polipów można usunąć podczas kolonoskopii i przekazać do analizy. Wygląd endoskopowy pomaga zaplanować postępowanie, ale ostateczną informację o budowie zmiany daje wynik histopatologiczny.
Pobranie materiału zwykle nie powoduje bólu, ponieważ błona śluzowa przewodu pokarmowego nie odczuwa takiego zabiegu w sposób porównywalny ze skórą. Pacjent może natomiast czuć samą obecność aparatu, rozpieranie lub inne doznania związane z procedurą.
Jak przygotować się do gastroskopii, a jak do kolonoskopii?
Przed gastroskopią trzeba pozostać na czczo przez czas wskazany przez pracownię. Instrukcja określa osobno, kiedy zakończyć jedzenie i do której godziny można przyjmować klarowne płyny. Po miejscowym znieczuleniu gardła z jedzeniem i piciem należy zaczekać do powrotu prawidłowego odruchu połykania.
Przygotowanie do kolonoskopii jest bardziej rozbudowane. Obejmuje dietę ubogą w resztki, przyjęcie preparatu oczyszczającego i picie dozwolonych płynów. Harmonogram zależy od godziny badania oraz rodzaju środka. Słabe oczyszczenie ogranicza widoczność i może prowadzić do konieczności powtórzenia procedury. Przed każdym z badań personel powinien znać listę przyjmowanych leków oraz chorób współistniejących. Szczególnego uzgodnienia wymagają leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe, insulina oraz inne leki przeciwcukrzycowe. Nie należy odstawiać ich samodzielnie.
Czego spodziewać się bezpośrednio po endoskopii?
Po gastroskopii ze znieczuleniem gardła trzeba zaczekać z jedzeniem i piciem, aż wróci prawidłowy odruch połykania. Przejściowo może utrzymywać się drapanie w gardle, odbijanie lub uczucie wzdęcia. Po kolonoskopii częste jest oddawanie gazów i rozpieranie brzucha związane z gazem wprowadzonym podczas badania.
Zalecenia zmieniają się, jeśli lekarz pobrał liczne wycinki, usunął polip albo wykonał inny zabieg. Pisemna informacja z pracowni powinna określać sposób powrotu do jedzenia, aktywności oraz przyjmowania leków. Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają między innymi narastający silny ból brzucha, gorączka, duszność, omdlenie, wymioty z krwią albo obfite krwawienie z odbytu.
Kiedy wykonuje się gastroskopię i kolonoskopię podczas jednej wizyty?
Lekarz może zaproponować oba badania, gdy objawy lub wyniki nie wskazują jednoznacznie miejsca problemu. Przykładem jest niewyjaśniona niedokrwistość z niedoboru żelaza albo podejrzenie krwawienia, którego źródła nie udało się ustalić. Zakres diagnostyki wynika jednak z sytuacji konkretnego pacjenta, a nie z zasady, że dwa badania zawsze są lepsze od jednego.
Połączenie gastroskopii i kolonoskopii w jednej sesji oznacza jeden pobyt w placówce i, jeśli badania odbywają się w znieczuleniu, jedną procedurę anestetyczną. Do kolonoskopii nadal trzeba dokładnie oczyścić jelito. Wykonanie obu badań wymaga też przestrzegania zasad pozostania na czczo właściwych dla całej procedury. Nie każdy pacjent kwalifikuje się do połączonego badania. Lekarz uwzględnia wskazania, stan ogólny, choroby towarzyszące, przyjmowane leki oraz przewidywany zakres interwencji.
Badanie ze znieczuleniem - o czym trzeba pamiętać?
Znieczulenie miejscowe gardła stosowane podczas gastroskopii różni się od sedacji i znieczulenia ogólnego. Sedacja zmniejsza świadomość i napięcie, ale jej głębokość może być różna. Dobór metody należy do zespołu medycznego po ocenie pacjenta oraz zaplanowanej procedury.
Przed badaniem trzeba zgłosić alergie, bezdech senny, choroby serca i płuc, ciążę oraz wcześniejsze problemy związane ze znieczuleniem. Jeśli podano leki wpływające na świadomość i refleks, pacjent powinien wrócić do domu z osobą towarzyszącą. Przez okres wskazany przez personel nie wolno prowadzić pojazdów, obsługiwać maszyn, pić alkoholu ani podejmować ważnych decyzji.
Najważniejsze pozostaje właściwe dopasowanie badania do problemu. Gastroskopia odpowiada na pytania dotyczące górnego odcinka przewodu pokarmowego, kolonoskopia służy ocenie jelita grubego, a wykonanie obu procedur ma sens wtedy, gdy wynika z obrazu klinicznego i planu diagnostycznego.
